II Inclusion International

Recht op Zelfstandig leven

Het VN verdrag rechten van mensen met een handicap garandeert in artikel 19 het recht een zelfstandig leven te leiden midden in de samenleving. De internationale vereniging Inclusion International schreef na een wereldwijde campagne het rapport: Inclusive communities are stronger communities: Achieving the right to live and to be included. Mensen met een verstandelijke beperking en hun families leverden verhalen en commentaren in. Op die manier ontstond een wereldwijd overzicht van hoe mensen met een verstandelijke beperking leven.

De verhalen zijn soms somber omdat armoede en uitsluiting vooral mensen met handicaps treft, overal, ook in rijkere landen. Daar staan talrijke verhalen tegenover waarin mensen laten zien hoe ze zich wel een goed leven hebben veroverd. Betere wettelijke rechten en betere ondersteuning helpen hen daarbij.

Het rapport gaat dieper in op de vraag hoe het recht om echt deel uit te maken van een samenleving gerealiseerd kan worden. Alleen een wettelijk recht toekennen, zoals in het VN-verdrag of een uitwerking daarvan in nationale wetgeving via bijvoorbeeld een discriminatieverbod is onvoldoende.

Kerngegevens uit het rapport  zijn:

De overgrote meerderheid van mensen met een verstandelijke handicap leeft bij hun familie zonder of heel weinig steun vanuit overheid.

In veel landen is ondersteuning thuis niet mogelijk. Pas als kinderen en volwassenen met een handicap weggaan bij hun familie en bijvoorbeeld naar een instelling gaan, komt er steun. Kinderen die veel ondersteuning nodig hebben, moeten gedwongen uit huis. Dat schendt hun recht op gezinsleven. Volwassenen met een verstandelijke handicap krijgen onvoldoende steun  om een zelfstandig leven te leiden.

Overal is meer steun nodig voor families, naast individuele steun voor mensen met een handicap. Families vormen de belangrijkste bron voor maatschappelijk contact en hulp voor mensen met een verstandelijke handicap. Maar de belasting is groot omdat overheidsbeleid amper rekening houdt met wat families nodig hebben.

Het zijn vaak ouders die aangeven dat de beste manier om mensen met een handicap te helpen is, hen toegang te geven tot gewone scholen, gewoon betaald werk, een fatsoenlijk inkomen en een eigen huis. Aansluiting bij gewone ondersteuning die beschikbaar is voor mensen zonder handicap (bijvoorbeeld arbeidsbemiddeling), geeft voor minder geld goede resultaten.

Als ouders van kinderen meteen handicap te oud worden om steun te blijven geven, is het enige alternatief vaak: een instelling.

Wonen in een instituut lijkt veilig maar levert een sterk vergroot risico op mishandeling en seksueel misbruik op. Daders zijn hulpverleners of medebewoners. Opname in een instelling van kinderen kan worden voorkomen met goede steun thuis. Toch neemt het aantal kinderen dat wordt opgenomen in sommige regio’s op de wereld toe.

Op dit moment heeft de meerderheid van mensen met een verstandelijke beperking geen zeggenschap over waar en met wie ze wonen.

Mensen met verstandelijke handicaps kunnen leren hoe ze voor hun eigen belangen op kunnen komen.

Als mensen met een verstandelijke handicap zelfstandig wonen, midden in de samenleving, voelen ze zich nog vaak maatschappelijk geisoleerd. Oorzaak is deels omdat hun ondersteuning wordt georganiseerd door professionele zorgaanbieders die zich isoleren van andere maatschappelijke verbanden. Er is bijv. dagbesteding of werk in een aparte sociale werkplaats, in plaats van steun in een gewoon bedrijf. Verandering in het aanbod van zorgaanbieders komt pas, als mensen met een handicap en hun families de hervorming van het zorgaanbod inhoudelijk leiden.

Aangeboden ondersteuning moet uitgaan van wat mensen zelf willen bereiken (niet wat  een zorgorganisatie wil): methoden voor persoonlijke toekomstplanning zijn essentieel.

Maatschappelijk isolement wordt ook veroorzaakt door weerstand bij mensen zonder handicap. Gewone scholen, gewone bedrijven, gewone clubs willen zich onvoldoende aanpassen om mensen met een handicap toe te laten.

Het rapport geeft aan dat mensen met een handicap en hun families denken dat een echte verandering pas tot stand komt als de houding in de samenleving drastisch verandert. Onderwijs, arbeidsmarkt, politieke partijen, bedrijven, culturele instellingen moeten zich realiseren dat zij zich moeten aanpassen om mensen met een handicap echt welkom te heten. Zonder mentaliteitsverandering zal de uitsluiting in stand blijven. Uitsluiting leidt uiteindelijk tot verzwakte, verarmde gemeenschappen. Een samenleving wordt sterker en vitaler, beter bestand tegen veranderingen, als het zich openstelt voor diversiteit.